Pesugihan Jaman Buta

Pesugihan iku klebu ingon-ingon, nanging ora katon wujudé. Jaman durung ana crita wong mati kesetrum nèng ndhésa, tembung pesugihan kerep kanggo ngarani utawa ndakwa wong sugih, utawa sing bandha donyané sarwa luwih tinimbang tangga teparoné. Ana sing diarani ngingu buto ijo, thuyul utawa inthuk, lan sapanunggalané.

Bisa uga, wong-wong pinter bakal ngarani iku dadi wujud ‘playon’ tumrapé sing padha rekasa uripé. Aja ngguyu sik, jalaran aku ora ngerti padhanan utawa sinonim-e tembung kuwi. Bakuné, sing dakkarepaké ‘playon’ iku pelarian utawa escapism, yaiku cara kanggo nglalèkaké utawa wegah nampa kasunyatan, banjur golèk-golèk cara kanggo sélak marang kahanan. Bèn dadi urusané ahli psikologi utawa filsuf waé, lah…..

Kaya apa wujudé pesugihan, ora ana sing ngerti. Sing genah, saliyané disraya golèk bandha, sing arané pesugihan bisa didadèkaké security officer utawa satpam sing ora kasat mata. Umpama sing ngingu pesugihan duwé warung utawa toko, biyasané ingon-ingoné bakal memangsa marang sapa waé sing ganggu gawé juragané, umpamané sing nyolong bakal nandang lara, utawa malah diarah patiné.

Sing gelem kaya ngono kuwi, biyasané pesugihan sing wujud kethèk utawa buta. Yèn inthuk utawa thuyul, senengané nyeler utawa njupuki dhuwité wong liya. Inthuk lan thuyul, jaré wujudé kaya bocah cilik, bisa saba dhéwé, bisa uga digéndhong ndarané banjur diuculaké utawa dingon ana pasar, dhésa-dhésa lan sapanunggalané.

Babagan buta pesugihan, aku duwé pengalaman. Rikala aku lagi sekolah kelas 1 SMP, seduluku ana sing ujug-ujug ngomyang dhéwé. Lara nganti sasèn-sasèn, awan-bengi tansa ndleming. Saben ditakoni, dhèwèké kuwi sing ngrasuki sedulurku tansah njawab arané buta ijo, ngaku ingon-ingoné Mbah X.

Dhewèké ora gelem ngaku apa salahé putriné bulikku marang Mbah X, nanging tansah nyebut yèn sedulurku kuwi wis tumindak salah. Pirang-pirang wong pinter utawa dhukun ditekakaké, jawabé padha waé. Anèhé, sing ngrasuki mau bisa nyebut jenengé para dhukun lan saka ngendi asalé. Arep ora percaya nyatané ana, nanging yèn percaya ya kudu piyé. Prinsipku, barang ghoib iku ana.

Yèn nilik saka saben dinané sedulurku, nalaré dhèwèké ora kenal marang para dhukun kuwi, apa manèh nganti bisa nyebut asal-usulé lan sapanunggalané. Coba, nalar apa sing bisa njelasaké fenoména pesugihan? Saumpama kuwi tinggalané Walanda utawa carané bangsa penjajah kanggo nglestarèkaké cara mikir klenik, kok nyatané bisa dirasakaké?

Nganti saiki aku ora mudheng babagan siji kuwi. Sing genah, ana watara setahun sedulurku ngomyang terus, nanging banjur bisa mari, embuh mbiyèn sapa sing nambani. Aku wis lali.

Bisa waé (iki nganggo nalar klenik) sedulurku tau njupuk barang basangan. Jaré wong-wong mbiyèn, racaké wong duwé pesugihan kudu makani kang wujud manungsa. Ana sing ndadèkaké anak utawa kulawarga sing dadi wadal utawa tumbal, ana uga sing ndadèkaké wong liya kanggo pakané ingon-ingon mau. Jaréné jaré, kabèh mau gumantung ujaré nalika golèk pesugihan, sing dilantari déning juru kunci papan golèk buta ijo lan sapanunggalané.

Nanging, angèl tenan nggolèki bukti babagan kaya mangkéné. Bisané mung nganggo nalar othak-athik banjur digothak-gathukaké, dilambari ilmu ‘asas pembuktian terbalik’. Yèn wong katon cepet sugih lan ndedel kamangka panggautané ora béda adoh saka sadurungé, wong liya banjur ngarani wong kuwi ngingu pesugihan. Yèn ana kulawargané sing mati satengahé bribik-bribik sugih, banjur diarani ndadèkaké tumbal kulawargané kanggo pakané pesugihan.

Pancèn absurd. Nanging ya kaya ngono kuwi alam pikiré ‘wong kalah’ jaman biyèn. Béda karo jaman saiki, pesugihan bisa awujud ilmu, pacakan lan lambé lunyu kaya wong mentas kemu oli. Sekolah dhuwur banjur duwé jabatan bisa njalari sugih. Waton pinter rembugan lan ndhelikaké kelicikan, bisa dadi modhal kanggo maling. Kaya sing sumebar ana départemen-départemen kaé, isiné wong-wong sing duwé pesugihan modhèren.

Yèn nganti kecekel pulisi, jeksa utawa KPK, lunyuné lambé bisa kanggo modhal éndha supaya luput ing pandakwa. Coba saiki golèkana, apa ana pejabat sugih sing diarani ngingu pesugihan? Mesthi mung dibatin pinter olèhé korupsi. Amarga jaman wis malih lan alam pikiré wis béda, nyebut pesugihan waé wis ora wani. Wedi dianggep ora maju, wegah dionèkaké ndhésa. Ya, ta?

Yèn kanggoku, sing jenengé buta utawa kethèk iku isih èksis tumekané saiki. Bédané, gandhèng wis akèh pabrik tèkstil, warnané klambi buta ana pirang-pirang. Mbiyèn, buta klambi kuning ngentèkaké alas lan gunung. Tumbalé akèh banget. Nèng Kedhungombo, Cimacan, Papua, Kalimantan, lan sapanunggalané.

Bar kuwi, buta klambi ijo lagi bribik-bribik sugih, buta kuning ora trima. Ngajak buta sragam biru jilid satu, buta ijo diosak-asik kanggo mulyakaké buta anyaran. Kostumé ganti abang. Teruuussss waé, buta diganti buta. Jenengé waé Orde Buta. Buta abang kejungkel, banjur digantèni buta klambi biru jilid loro. Embuh kapan buta biru jilid loro modar disruduk banthèng utawa kebrukan ringin.

Begjané, buta saiki rada angèl dimungsuhi. Jenengé waé buta kolaborasi, mula sandhangané uga warna-warni sanajan sing mimpin tetep buta biru. Mlèsètaké jangkané Éyang Ranggawarsita, iki wis titi wanciné ngancik jaman buta. Sing sapa wongé ora gelem mbuta, ya ora bakal olèh dum-duman.