Basa lan Subasita

Seratan ini wis kapacak ing ariwarti Suara Merdeka, Selasa, 5 Pebruari 2012

“Teh panas, tahu goreng lima dibakar, sega bandengé telu ya, Pak. Gawakna mréné, rada cepet!” ujaré bocah nom-noman saka kadohan, sinambi matèni mesin sepédha montoré. 

“Nggih, Mas. Ten klasa pojok mrika, ta?” Pak Marjuki, bakulé wédangan wangsulan sawisé nglirik lengganané kang nembé aba. Rikat anggoné ngiling cenceman tèh saka cangkir blirik ana ing gelas kang nembé diisèni gula rong séndhok.

Dul Topo nyawang prigelé Pak Marjuki ngobahaké tangané, nyandhak tahu goreng banjur njèrèng ana sandhuwuré planggrangan kang methèngkrèng ana sandhuwuré anglo kanthi mawa rata mengangah. “Cak-cek temen ta, Kang Juki?” cluluké Topo.

 “Halah, nggih mung ngaten niki, Mas Dul. Wong nggih sampun welasan taun bakul wédang, napa ajeng nyuwun dipaido sing jajan menawi carané mendhet tahu mawon ketingal wigah-wigih,” ujaré Pak Marjuki.

“Leres niku, Kang! Kowé ki pancèn ya kurang gawéyan kok, Dul. Kaya ngono waé ndadak ditakokké. Ya wis lumrahé yèn Kang Juki prigel lan cekatan ngladèni panyuwuné kabèh sing jajan ana kéné. Lha wong kuwi wis dalan rejekiné lan dadi lakuné.” Titus nyelani caturané Si Dul lawan Pak Marjuki.

“Éh, Tus, kowé ngerti ora bocah sing nembé waé pesen? Ketokané kaya cah kuliyahan, tur sajaké ya mung wong Sala kéné, nanging kok basané pating blasur, tur kaya adoh saka unggah-ungguh ngono, ya?” celathuné Dul Topo.

“Bocah saiki kok sih diarep-arep duwé subasita lan ngerti tata krama ta, Dul. Kowé ki kaya ora ngerti waé. Coba gatèkna, wong-wong sing lairé jaman Gestapu waé akèh sing ora tètèh Basa Jawa, apa manèh bocah sing lairé barengan karo tontonan MTV mlebu kéné. Bocah saiki senenge cekak aos, rumangsané komunikatif,” wangsulané Titus.

“Lha iya, ta. Saumpama sepédha montoré dijagragaké dhisik, banjur nyedhak mréné aba ngombé lan panganan, rak ya luwih prayoga, ta? Apa amarga Kang Juki mung bakul wédangan banjur ora diajèni, dumèh dhèwèké kuwat mbayar? Apa mangkono?” ujaré Dul Topo.

“Nèk kula mboten napa-napa, Mas. Wong ngendikané masé nika nggih pun cetha, rebat cekap. Tur laréné nggih mboten aèng-aèng, kok,” Kang Juki gentèn nyaut.

Si Dul banjur mangsuli, “Niki sanès babagan laréné mboten kakèhan petingkah, Kang Juki. Carané aba niku lho, sing sajak nedahaken menawi ten nggriya mboten naté diajari basa, napa malih didhidhik tata krama déning wong tuwané.”

 “Ya pancèn ngono kuwi kahanan saiki, Dul. Akèh wong tuwa luwih dhemen ngajari anaké caturan nganggo cara Melayu lan bombong nalika basa Inggrisé olèh biji sepuluh saka guruné. Malah, ora sithik wong tuwa sing nganggep lanyah basa Jawa ora guna, wong mbésuké sesrawungan agung kudu nggunakaké basa Indonesia lan basa manca. Mula ora mokal yèn cah-cah saiki padha kepedhotan rasa, adoh marang subasita,” ujaré Titus.

“Généya kok rembugan basa Jawa dadi tekan babagan rasa-pangrasa lan subasita, Tus? Jlèntrèhé kepriyé?” Dul Topo nyimak kanthi nyekeli bathuk sing kulité njlekethut.

“Ngéné lho, Dul. Wong Jawa kuwi kudu titis milih ukara supaya nalika dironcé dadi tembung bisa trep marang kahanan lan sapa sing diajak caturan. Mula ngajari basa Jawa marang bocah awit isih cilik, ateges ndhidhik subasita lan nuladhani pekerti luhur. Coba gatèkna carané aba bocah kaé mau. Aku yakin, nèng omahé ora kulina diajari basa déning wong tuwa utawa kulawargané,” wangsulané Titus.

Si Dul Topo mung bisa manggut-manggut karo ngelus-elus janggut. Sajaké mathuk  marang sesorahé Titus. Kaling-kalingan meja dagangan, Pak Marjuki gèdhèg-gèdhèg dhéwé nyimak omongané Dul lan Titus.

“Mas-masé iki ketoké rambuté gondrong réwo-réwo, nyandhang sakepénaké dhéwé, dolan uga mung kathok cendhakan, jebul jero banget anggoné mrihatinaké nasibé basa Jawa kang wis arang digunakaké para kawula mudha ing Kutha Sala.” Tembung pungkasané Pak Marjuki iki ora kewetu. Tutuké rapet, dhadhané ampeg. Mongkog.

6 thoughts on “Basa lan Subasita

Leave a Reply